СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ ЁРДАМЧИМИ ЁКИ АКСИ?

Европада болаларни ижтимоий тармоқларнинг салбий таъсиридан ҳимоя қилиш чоралари муҳокама қилинаётган бир пайтда, бизда ҳам бошқа бир савол долзарб: ёшларни сунъий интеллектнинг ўзи эмас, унга ҳаддан ташқари боғланиб қолишидан қандай ҳимоя қиламиз?

Гап AI’дан воз кечиш ҳақида эмас. Ўзбекистонда 2026/2027 ўқув йилидан таълим дастурларига сунъий интеллект технологияларини ўқитишга оид мавзулар киритилиши белгиланган.

OECDнинг 2025 йилги PISA тадқиқотига кўра, Ўзбекистонда ўқувчиларнинг катта фоизи AI чатботларидан ўқишда камида ҳафтасига бир марта фойдаланади. Улар AI’дан янги мавзу бўйича маълумот излаш, матнни қисқартириш ва ёзма топшириқларни бажаришда ҳам фойдаланмоқда.

Бу «Ёшлар AI’га қарам» деган хулосани англатмайди. Аммо бир ҳақиқатни кўрсатади: AI ўқувчининг кундалик ҳаётига кириб бўлди.

Бола иншо ёзиши керак — AI ёзиб беради. Масала ечиши керак — AI ечади. Китоб ўқиши керак — AI мазмунини айтиб беради. Саволга жавоб топиши керак — тайёр жавоб бир неча сонияда пайдо бўлади.

Қулайликнинг ўзи муаммо эмас. Муаммо — бола мустақил фикрлаш ва изланишга эҳтиёж сезмай қўйишида.

Шунинг учун AI саводхонлиги фақат ундан фойдаланишни эмас, унинг жавобини текшириш, манбасини аниқлаш ва ҳар бир ишни унга топшириб қўймасликни ҳам ўргатиши керак.

Чунки технологияни боладан тортиб олиш осон. Аммо ундан тўғри фойдаланишни ўргатиш анча мураккаб. Акс ҳолда, биз AI’дан фойдаланадиган эмас, AI бўлмаса, мустақил фикрлашга қийналадиган авлодни тарбиялаб қўйишимиз мумкин.